Како централните банки се борат против инфлацијата?

Во 2022 година инфлацијата во еврозоната достигна рекордно ниво од над десет проценти. Храната, струјата и греењето одеднаш станаа многу поскапи. Слично се случи и во САД, каде што инфлацијата го достигна највисокото ниво од почетокот на осумдесеттите години. Но зошто цените пораснаа толку брзо?

За време на пандемијата, фабриките и пристаништата работеа со прекини, па многу стоки недостасуваа. Кога економијата потоа повторно се отвори, луѓето сакаа да купуваат многу, а понудата не можеше да ја задоволи побарувачката. Потоа дојде руската инвазија на Украина во февруари 2022 година. Цените на гасот и нафтата нагло скокнаа, а тоа ги поскапи транспортот и производството на речиси сѐ.

Задачата на централните банки е да ги одржуваат цените стабилни. Европската централна банка во Франкфурт и американските Федерални резерви имаат иста цел: инфлација од околу два проценти годишно. Нивниот најважен инструмент е основната каматна стапка. Тоа е каматата по која комерцијалните банки можат да позајмуваат пари од централната банка. Кога централната банка ја зголемува каматата, кредитите стануваат поскапи и луѓето помалку трошат. Фирмите исто така инвестираат помалку, па побарувачката опаѓа, а со тоа и притисокот врз цените.

Сепак, централните банки долго чекаа, бидејќи мислеа дека високата инфлација ќе биде само привремена. Дури во 2022 година тие почнаа енергично да ги зголемуваат каматните стапки. Федералните резерви ја зголемија својата основна каматна стапка на над пет проценти, а ЕЦБ на четири проценти. Со тек на време, мерките делуваа и инфлацијата во еврозоната постепено падна на околу два проценти. Веќе во 2024 година ЕЦБ почна повторно да ги намалува каматите, а набргу потоа го направија тоа и Федералните резерви.

За обичните луѓе, промените на каматните стапки имаат директни последици. Кој сакаше да купи стан на кредит, одеднаш мораше да плаќа многу повисоки месечни рати. Штедачите, пак, конечно повторно добиваа камата на своите пари во банка. Домаќинствата со ниски приходи беа особено погодени од поскапувањата, бидејќи тие трошат најголемиот дел од своите пари за храна и енергија. Економистите сепак предупредуваат дека нови кризи и царини би можеле повторно да ги зголемат цените.