Европа бара рамнотежа меѓу заштитата на децата и приватноста на интернет.
Во годишното обраќање за состојбата на Унијата, одржано на 16 септември пред Европскиот парламент, Урсула фон дер Лајен ги најави досега најстрогите ограничувања за пристапот на малолетниците до социјалните мрежи. Формулата што ја изнесе претседателката на Европската комисија е едноставна: без социјални мрежи под 13 години и без сопствен профил пред 15. Веќе следниот ден Комисијата го објави и законскиот предлог, со кој товарот на докажување се префрла од регулаторите врз самите платформи. Наместо надлежните органи со години да докажуваат штета, компаниите би морале однапред да покажат дека нивните услуги се безбедни за децата, инаку би ги чекале високи казни.
Децата меѓу 13 и 15 години би можеле да користат само таканаречени мини профили, кои ги отвораат и ги надгледуваат родителите, со ограничени функции и со граница на дневното време пред екранот. За младите од 16 и 17 години платформите би морале да обезбедат побезбедни содржини. За сите малолетници, пак, би биле забранети механизмите што поттикнуваат зависност, како бесконечното скролање, вештачките известувања и препораките што го влечат корисникот сѐ подлабоко во слична содржина. Опфатот е широк: освен социјалните мрежи, правилата би важеле и за платформите за видео, онлајн игрите, па дури и за четботовите со вештачка интелигенција. Надзорот би се финансирал со посебен надоместок, кој би го плаќале самите платформи.
Клучното прашање, сепак, е техничко: како да се провери возраста, а притоа да не се загрози приватноста? Брисел развива апликација поврзана со европскиот паричник за дигитален идентитет, во која корисникот еднаш прикачува документ. Потоа апликацијата потврдува само дали тој ја навршил потребната возраст, без да чува копија од документот. Критичарите, меѓу кои и организации за дигитални права, предупредуваат дека проверката неизбежно би ги опфатила и возрасните. Според нив, одлуката за тоа што е безбедно лесно може да прерасне во контрола врз содржините што луѓето ги гледаат и споделуваат.
Притисокот за заедничко европско решение расте и затоа што поединечни држави веќе тргнаа по свој пат. Австралија од декември 2025 им забранува профили на социјалните мрежи на помладите од 16 години, додека Грција, Шпанија и Данска подготвуваат сопствени мерки. Францускиот пример, пак, покажува колку е тесен правниот простор. Парламентот во Париз во јули изгласа забрана за помладите од 15 години, но Уставниот совет во август ја поништи. Според одлуката, забраната претставувала непропорционален зафат во слободата на изразување, а законот не ја заштитил доволно приватноста при проверката на возраста.
Загриженоста не е нова: родителите, наставниците и лекарите со години предупредуваат за влијанието на екраните врз сонот, вниманието и психичкото здравје на младите. Поддржувачите на предлогот тврдат дека досегашниот пристап, во кој регулаторите одделно ги истражуваат платформите, едноставно бил премногу бавен. Скептиците, пак, се прашуваат дали децата нема да најдат начин да ги заобиколат ограничувањата, како што често правеа досега.
Предлогот допрва треба да помине низ долгата законодавна постапка, во која Европскиот парламент и државите членки ќе преговараат за секоја одредба. Дури и ако биде усвоен, до неговата примена би можеле да поминат години. Дотогаш Европа ќе мора да одговори на прашањето на кое Франција не успеа да одговори: како да се заштитат децата, а да не се ограничат правата на сите?