Si i kërcënon plastika oqeanet?

Çdo vit miliona tonë plastikë përfundojnë në detet dhe oqeanet anembanë botës. Mbeturinat që nuk janë mbledhur ose ricikluar siç duhet shpesh përfundojnë në lumenj, dhe këta më pas i çojnë në det. Studimet tregojnë se një pjesë e madhe e plastikës arrin në det përmes lumenjve në Azi, ku grumbullimi i mbeturinave shpesh nuk funksionon mirë. Gjithashtu, një burim i rëndësishëm janë rrjetat e peshkimit të humbura ose të hedhura.

Në Oqeanin Paqësor, midis Kalifornisë dhe Havait, rrymat detare prej dekadash grumbullojnë sasi të mëdha mbeturinash. Kjo zonë është e njohur si Njolla e Madhe e Mbeturinave të Paqësorit dhe sipas vlerësimeve është rreth tri herë më e madhe se Franca. Megjithatë, ajo nuk është një ishull mbeturinash mbi të cilin mund të ecësh, siç mendohet shpesh. Pjesa më e madhe e mbeturinave përbëhet nga copëza të vogla që pluskojnë nën sipërfaqe dhe mezi shihen nga anija. Shumë kafshë detare, si breshkat dhe zogjtë e detit, e ngatërrojnë plastikën me ushqimin dhe shpesh ngordhin.

Me kalimin e kohës, drita e diellit dhe valët e copëtojnë plastikën në copa gjithnjë e më të vogla. Grimcat më të vogla se pesë milimetra quhen mikroplastikë. Ajo tashmë është gjetur kudo: nga malet më të larta deri te pjesët më të thella të oqeanit. Peshqit dhe midhjet e gëlltisin mikroplastikën, dhe kështu ajo përfundon edhe në ushqimin tonë. Shkencëtarët kanë zbuluar mikroplastikë edhe në kripë, në ujin e pijshëm, madje edhe në gjakun e njeriut dhe në placentë. Ende nuk është e qartë sa e dëmshme është ajo për shëndetin, por studiuesit paralajmërojnë se rreziqet nuk duhen nënvlerësuar.

Bashkimi Evropian në vitin 2019 miratoi një direktivë kundër plastikës njëpërdorimshe. Që nga viti 2021, në shtetet anëtare janë të ndaluara produkte si pipëzat, takëmet plastike, pjatat dhe shkopinjtë e veshëve. Përveç kësaj, shishet plastike duhet të kenë kapakë të ngjitur, që ata të mos përfundojnë në natyrë. Ekspertët mendojnë se ndalimet janë një hap në drejtimin e duhur, por se vetëm ato nuk mund ta zgjidhin problemin.

Prandaj, që nga viti 2022 shtetet anëtare të Kombeve të Bashkuara negociojnë për marrëveshjen e parë globale për plastikën. Negociatat janë të vështira, sepse vendet kanë interesa shumë të ndryshme. Shumë shtete duan ta kufizojnë prodhimin e plastikës, ndërsa vendet eksportuese të naftës angazhohen para së gjithash për riciklim dhe përmirësim të menaxhimit të mbeturinave. Meqë disa raunde bisedimesh deri tani kanë përfunduar pa marrëveshje, e ardhmja e procesit mbetet e pasigurt. Një gjë është e sigurt: njerëzimi duhet të prodhojë shumë më pak plastikë.