Çfarë sjellin zgjedhjet në Bosnjë dhe Hercegovinë?

Më 4 tetor në Bosnjë dhe Hercegovinë mbahen zgjedhjet e përgjithshme, në të cilat qytetarët do të zgjedhin gjithsej 518 zyrtarë në nivele të ndryshme. Të drejtë vote kanë rreth 3,4 milionë qytetarë, ndërsa votimi do të zhvillohet në rreth 5.000 qendra votimi. Fushata zgjedhore zgjat deri më 3 tetor në orën 7 të mëngjesit, kur fillon heshtja zgjedhore. Në zgjedhje marrin pjesë 82 subjekte politike.

Sistemi politik i vendit konsiderohet si një nga më të ndërlikuarit në Evropë. Ai është krijuar me Marrëveshjen e Paqes së Dejtonit të vitit 1995, e cila i dha fund luftës. Vendi është i ndarë në dy entitete, Federatën e BeH-së dhe Republikën Serbe, ndërsa ekziston edhe Distrikti i Brçkos më vete. Në nivel shtetëror, vendin e drejton Presidenca me tre anëtarë: një boshnjak, një kroat dhe një serb. Anëtarët ndërrohen si kryesues çdo tetë muaj. Votuesit do të zgjedhin edhe deputetë në disa parlamente, si dhe presidentin e Republikës Serbe.

Risia kryesore e këtyre zgjedhjeve është teknologjia. Për herë të parë do të përdoren 6.000 pajisje biometrike për identifikimin e votuesve dhe 6.000 skanerë për fletëvotimet. Rezultatet gjithashtu për herë të parë do të transmetohen në mënyrë elektronike. Komisioni Qendror i Zgjedhjeve nënshkroi një kontratë në vlerë prej 74,5 milionë markash, pra rreth 44 milionë dollarë, për këtë pajisje. Qëllimi është të parandalohen votimi i dyfishtë, votimi në emër të tjetrit dhe mashtrime të tjera. Pajisjet më parë u testuan në një projekt pilot të udhëhequr nga BE-ja.

Analistët paralajmërojnë se fushata sërish është e shënuar nga ndarjet etnike. Sipas tyre, partitë rrallë flasin për ekonominë, arsimin, shëndetësinë apo për rrugën drejt BE-së. Bosnja dhe Hercegovina mori statusin e kandidatit për anëtarësim në BE në dhjetor 2022. Në mars 2024 liderët e BE-së vendosën të hapen negociatat e anëtarësimit me vendin. Milorad Dodik, lideri shumëvjeçar i serbëve të Bosnjës, nuk mund të kandidojë në këto zgjedhje. Gjykata e BeH-së i ndaloi të ushtrojë funksion publik për gjashtë vjet.

Rezultatet do të tregojnë nëse teknologjia e re do ta rrisë besimin në zgjedhje. Ato do të vendosin edhe se kush do ta drejtojë vendin në katër vitet e ardhshme.