Sa turizëm mund të përballojë një qytet, para se ta humbasë shpirtin e tij?

Çdo verë, kur miliona vizitorë vërshojnë sheshet e Venecias, Barcelonës apo Dubrovnikut, përsëritet një pamje, të cilën banorët vendas prej kohësh nuk e përjetojnë më si shenjë mirëqenieje. Turizmi, natyrisht, sjell të ardhura, vende pune dhe para nga taksat, pa të cilat shumë rajone mesdhetare vështirë se do të mund të mbijetonin. Por kur numri i mysafirëve vazhdimisht e tejkalon kapacitetin e ashtuquajtur mbajtës të një vendi, dobia shndërrohet në barrë, e cila ndjeshëm e dëmton përditshmërinë e banorëve. Për këtë dukuri, e cila në literaturën profesionale dhe në media quhet mbiturizëm, deri tani nuk ekziston një recetë universale.

Venecia konsiderohet shembull shkollor: në qendrën historike sot jetojnë më pak se 50.000 njerëz, që është më pak se një e treta e numrit të banorëve në mesin e shekullit të kaluar. Njëkohësisht, qytetin çdo vit e vizitojnë miliona turistë, nga të cilët një pjesë e madhe vjen vetëm për një ekskursion njëditor dhe pas disa orësh largohet sërish, pa lënë të ardhura të konsiderueshme. Prandaj qyteti që nga viti 2024, si i pari në botë, në mënyrë provuese vendos një taksë hyrjeje prej pesë eurosh, të cilën vizitorët ditorë duhet ta paguajnë në ditët me fluksin më të madh. Kritikët, megjithatë, kundërshtojnë se taksa ka më shumë kuptim simbolik sesa praktik dhe se ajo madje mund ta përshpejtojë shndërrimin e qytetit në park tematik. Që në vitin 2021, pas protestash shumëvjeçare të nismave qytetare dhe nën presionin e UNESCO-s, qeveria italiane i dëboi anijet e mëdha turistike nga laguna e Venecias.

Në Spanjë, një nga vendet më të vizituara në botë, pakënaqësia e banorëve vitet e fundit u shndërrua në protesta masive. Në verën e vitit 2024, mijëra demonstrues në Barcelonë i spërkatën turistët me pistoleta uji, një akt simbolik, i cili tërhoqi vëmendje të madhe edhe jashtë vendit. Demonstruesit u ankuan se turizmi masiv i nxjerr banorët vendas nga lagjet e tyre, sepse qiratë rriten më shpejt se pagat. Demonstrata të ngjashme pati edhe në Ishujt Kanarie, ku banorët kërkojnë kufizimin e numrit të vizitorëve dhe një model tjetër zhvillimi, i cili do të ishte më pak i varur nga turizmi. Për shumë të rinj atje, banimi në qytetin e vet prej kohësh është një luks i paarritshëm.

Në qendër të debatit është dhënia me qira afatshkurtër e banesave përmes platformave si Airbnb, e cila për pronarët është shumë më fitimprurëse se qiraja klasike afatgjatë. Çdo banesë që u jepet me qira turistëve zhduket nga tregu i rregullt, me çka oferta zvogëlohet, ndërsa çmimet për popullsinë vendase vazhdojnë të rriten. Prandaj Barcelona planifikon që deri në vitin 2028 t'i heqë të gjitha rreth 10.000 lejet për banesa turistike, një hap që pronarët dhe industria turistike e kritikojnë ashpër. Njëkohësisht, Bashkimi Evropian miratoi një rregullore, sipas së cilës platformat janë të detyruara t'i ndajnë të dhënat për qiradhëniet me organet kompetente, që autoritetet të mund ta kontrollojnë më mirë tregun.

Problem të veçantë përbëjnë anijet turistike, të cilat brenda pak orësh mund të zbarkojnë mijëra pasagjerë në rrugicat e ngushta të qyteteve të vogla historike. Dubrovniku, i cili pas xhirimeve të një serie të njohur televizive përjetoi një pushtim të vërtetë vizitorësh, prandaj e kufizoi numrin e anijeve turistike që lejohen të ankorohen brenda një dite, ndërsa kufizime të ngjashme vendosi edhe Amsterdami. Qytete të tjera u drejtohen taksave turistike më të larta, ndalimeve për hapjen e hoteleve të reja në lagjet më të mbingarkuara ose fushatave që duhet t'i ridrejtojnë vizitorët drejt lagjeve më pak të njohura.

Megjithatë, shumë administrata qytetesh hezitojnë të ndërmarrin hapa më radikalë, sepse turizmi në disa rajone përbën një pjesë të rëndësishme të ekonomisë dhe të punësimit. Përveç kësaj, kufizimet mbartin rrezikun që turizmi thjesht të derdhet në vendet fqinje, të cilat nuk janë të përgatitura për këtë, ose që qyteti të bëhet rezervat për të pasurit. E hapur mbetet pyetja nëse mund të gjendet një ekuilibër, në të cilin mysafirët do të ishin të mirëpritur, e qytetet megjithatë do të mbeteshin shtëpi për banorët e tyre.