Колку туризам може да поднесе еден град, пред да ја изгуби својата душа?
Секое лето, кога милиони посетители ги преплавуваат плоштадите на Венеција, Барселона или Дубровник, се повторува слика, која локалните жители одамна не ја доживуваат како знак на благосостојба. Туризмот, секако, носи приходи, работни места и даночни пари, без кои многу медитерански региони тешко би можеле да опстанат. Но кога бројот на гости трајно ја надминува таканаречената граница на издржливост на едно место, користа се претвора во товар, кој чувствително го нарушува секојдневието на жителите. За оваа појава, која во стручната литература и во медиумите се означува како прекумерен туризам, досега не постои универзален рецепт.
Венеција се смета за школски пример: во историскиот центар денес живеат помалку од 50.000 луѓе, што е помалку од една третина од бројот на жители во средината на минатиот век. Истовремено, градот годишно го посетуваат милиони туристи, од кои голем дел доаѓа само на еднодневен излет и по неколку часа повторно заминува, без да остави значителни приходи. Затоа градот од 2024 година, како прв во светот, пробно наплаќа влезна такса од пет евра, која дневните посетители мораат да ја платат во денови со најголем наплив. Критичарите, сепак, приговараат дека таксата има повеќе симболично отколку практично значење и дека дури би можела да го забрза претворањето на градот во тематски парк. Уште во 2021 година, по долгогодишни протести на граѓански иницијативи и под притисок на УНЕСКО, италијанската влада ги протера големите крузери од венецијанската лагуна.
Во Шпанија, една од најпосетуваните земји во светот, незадоволството на жителите во последните години прерасна во масовни протести. Во летото 2024, илјадници демонстранти во Барселона ги прскаа туристите со водени пиштоли, симболичен чин, кој наиде на големо внимание и во странство. Демонстрантите се жалеа дека масовниот туризам ги истиснува локалните жители од нивните квартови, бидејќи кириите растат побрзо од платите. Слични демонстрации имаше и на Канарските Острови, каде што жителите бараат ограничување на бројот на посетители и поинаков модел на развој, кој би бил помалку зависен од туризмот. За многу млади луѓе таму, станувањето во сопствениот град одамна претставува недостижен луксуз.
Во центарот на дебатата се наоѓа краткорочното изнајмување на станови преку платформи како Airbnb, кое за сопствениците е далеку поисплатливо од класичниот долгорочен закуп. Секој стан што се издава на туристи исчезнува од редовниот пазар, со што понудата се намалува, а цените за локалното население продолжуваат да растат. Барселона затоа планира до 2028 година да ги укине сите околу 10.000 дозволи за туристички станови, чекор, кој сопствениците и туристичката индустрија остро го критикуваат. Истовремено, Европската унија донесе регулатива, според која платформите се обврзани да ги споделуваат податоците за изнајмувањата со надлежните органи, за да можат властите подобро да го контролираат пазарот.
Посебен проблем претставуваат крузерите, кои за неколку часа можат да истоварат илјадници патници во тесните улички на мали историски градови. Дубровник, кој по снимањето на популарна телевизиска серија доживеа вистинска инвазија на посетители, затоа го ограничи бројот на крузери што смеат да пристанат во еден ден, а слични ограничувања воведе и Амстердам. Други градови посегнуваат по повисоки туристички такси, по забрани за отворање нови хотели во најоптоварените квартови или по кампањи што треба да ги пренасочат посетителите кон помалку познатите квартови.
Сепак, многу градски управи се двоумат да повлечат порадикални потези, бидејќи туризмот во некои региони претставува значаен дел од економијата и вработеноста. Освен тоа, ограничувањата носат ризик дека туризмот едноставно ќе се прелее во соседните места, кои не се подготвени за тоа, или дека градот ќе стане резерват за богатите. Отворено останува прашањето дали може да се најде рамнотежа, во која гостите би биле добредојдени, а градовите сепак би останале дом за своите жители.