Pse uji po bëhet gjithnjë e më i pakët?
Në vitet e fundit, në Evropën Jugore pati disa thatësira të rënda. Në Spanjë dhe Portugali niveli i rezervuarëve ra në mënyrë dramatike, ndërsa në Itali, në vitin 2022, lumi Po përjetoi thatësirën më të rëndë në 70 vitet e fundit. Temperaturat mbi 40 gradë e përshpejtojnë avullimin, kështu që toka thahet gjithnjë e më shpejt. Thatësirat nuk janë vetëm problem evropian: të prekura janë edhe Afrika Lindore, Lindja e Mesme dhe pjesë të mëdha të Indisë.
Konsumatori më i madh i ujit të ëmbël në botë është bujqësia. Sipas Organizatës për Ushqim dhe Bujqësi, ajo përdor rreth 70 për qind të ujit që njerëzit marrin nga lumenjtë, liqenet dhe ujërat nëntokësore. Veçanërisht shumë ujë harxhojnë kultura si orizi, pambuku dhe avokadot, të cilat shpesh kultivohen pikërisht në rajone të thata. Në Spanjën jugore, për shembull, sipërfaqe të mëdha me sera janë të ujitura me ujë nga puset, shumë prej të cilëve janë ilegalë.
Kur ka shumë pak shi, fermerët përdorin gjithnjë e më shumë ujërat nëntokësore. Por rezervat nëntokësore përtërihen shumë ngadalë, ndonjëherë me shekuj. Matjet satelitore tregojnë se niveli i ujërave nëntokësore po bie në shumë rajone, nga India deri në Kaliforni. Në disa vende, si në Qytetin e Meksikës, toka fjalë për fjalë po fundoset, sepse uji nën të është shteruar.
Prandaj shumë vende mbështeten te shkripëzimi, domethënë te prodhimi i ujit të pijshëm nga deti. Arabia Saudite, Izraeli dhe Emiratet e Bashkuara Arabe tashmë sigurojnë një pjesë të madhe të ujit të tyre të pijshëm në këtë mënyrë. Megjithatë, impiantet harxhojnë shumë energji dhe prodhojnë ujë të kripur të përqendruar, i cili mund t'i dëmtojë organizmat detarë kur lëshohet në det.
Mungesa e ujit mund të shkaktojë edhe tensione politike, sidomos kur disa shtete përdorin të njëjtin lumë. Etiopia ndërtoi një digë gjigante në Nil, ndërsa Egjipti, i cili varet pothuajse tërësisht nga ky lumë, ka frikë se do të marrë më pak ujë. Mosmarrëveshje të ngjashme ka edhe për lumenjtë Tigër dhe Eufrat, si dhe për Indin. Ekspertët paralajmërojnë se ndryshimet klimatike mund t'i ashpërsojnë konfliktet e tilla, nëse shtetet nuk bashkëpunojnë.
Por edhe çdo familje mund të kontribuojë në kursimin e ujit. Kush bën dush të shkurtër në vend që të lahet në vaskë, i riparon rubinetat që pikojnë dhe e ndez lavatriçen vetëm kur është plot, kursen shumë litra çdo ditë. Edhe më i rëndësishëm është uji i fshehur në ushqimet dhe rrobat që blejmë. Për prodhimin e një kilogrami mish viçi, për shembull, janë të nevojshme mijëra litra ujë. Më pak mish dhe më pak ushqim i hedhur do të thonë edhe më pak ujë i harxhuar.