Mes mbrojtjes dhe hapjes: a do t'i rezistojë industria evropiane e automjeteve presionit kinez?
Makina elektrike, e cila vetëm një dekadë më parë konsiderohej një nishë e shtrenjtë, ndërkohë është shndërruar në një segment që gjithnjë e më shumë e formëson tregun evropian. Në vitin 2024 pothuajse çdo e shtata makinë e re e regjistruar në Bashkimin Evropian ishte plotësisht elektrike, edhe pse rritja u ndal përkohësisht. Veçanërisht domethënës është shembulli i Norvegjisë, ku shteti prej dekadash fiskalisht i favorizon automjetet elektrike, kështu që makinat me benzinë dhe dizel te regjistrimet e reja janë bërë rrallësi. Sa ndjeshëm tregu reagon ndaj sinjaleve politike, e tregoi nga ana tjetër Gjermania: pasi qeveria në fund të vitit 2023 papritur e hoqi subvencionin për blerje, shitja e makinave plotësisht elektrike vitin pasues ra dukshëm.
Paralelisht me këtë, në tregun evropian po depërtojnë gjithnjë e më shumë prodhues kinezë, para së gjithash BYD, i cili në disa periudha e kaloi Teslën në shitjet globale të makinave elektrike. Avantazhi i tyre konkurrues nuk mbështetet vetëm te kostot më të ulëta për fuqi punëtore dhe energji, por para së gjithash te fakti se Kina kontrollon pothuajse tërë zinxhirin e vlerës së baterive. Kësaj i shtohet fakti që Pekini prej vitesh e mbështet sektorin me subvencione të gjera, gjë që sipas shumë vëzhguesve ka çuar në mbikapacitete të konsiderueshme prodhimi.
Komisioni Evropian në vjeshtën e vitit 2023 nisi një hetim antisubvencion, sepse dyshonte se makinat elektrike kineze po liroheshin artificialisht përmes ndihmës shtetërore të padrejtë. Prandaj që nga fundi i tetorit 2024 BE-ja vendos tarifa kompensuese, të cilat arrijnë deri në rreth 35 për qind dhe i shtohen tarifës së rregullt të importit prej dhjetë për qind. Karakteristike është që pikërisht industria gjermane e automjeteve i kritikoi ashpër tarifat, sepse kishte frikë nga kundërmasat kineze dhe ende realizon një pjesë të konsiderueshme të fitimeve të saj në Kinë. Përkrahësit e tarifave kundërpërgjigjen se pa masa mbrojtëse Evropës i kanoset një zhvillim i ngjashëm si dikur në industrinë solare, e cila u zhvendos në Kinë. Nëse tarifat do ta arrijnë qëllimin e tyre, megjithatë është e diskutueshme, sepse disa koncerne kineze tashmë po ndërtojnë fabrikat e tyre në Hungari dhe Turqi, me të cilat mund t'i anashkalojnë detyrimet.
Veçanërisht qartë kthesa duket te Volkswagen, prodhuesi më i madh evropian i automjeteve, i cili për dekada fitonte shkëlqyeshëm në tregun kinez. Atje koncerni brenda pak vitesh humbi pjesë të konsiderueshme të tregut, sepse ofruesit vendas e arritën dhe ofrojnë automjete me softuer të sofistikuar me çmime dukshëm më të ulëta. Njëkohësisht, kostot e larta i rëndonin fabrikat gjermane, kështu që drejtuesit në vitin 2024 për herë të parë menduan hapur për mbylljen e lokacioneve në Gjermani. Kompania dhe sindikata në fund të vitit 2024 më në fund arritën një kompromis: pushimet e detyruara nga puna duhet të shmangen, por në këmbim deri në vitin 2030 në Gjermani duhet të shkurtohen më shumë se 30.000 vende pune.
Për të ardhmen e elektromobilitetit të paktën po aq vendimtare sa politika tregtare mund të jetë pyetja nëse infrastruktura e karikimit do të ecë në hap me rritjen e numrit të automjeteve. Numri i pikave publike të karikimit në BE vërtet po rritet me shpejtësi, por një pjesë e madhe e tyre është e përqendruar në vetëm tri vende, përkatësisht Holanda, Gjermania dhe Franca.
Kështu mbetet e hapur pyetja nëse prodhuesit evropianë të automjeteve do të arrijnë ta kapërcejnë me kohë vonesën te bateritë dhe softueri. Disa mbështeten te bashkëpunimi me partnerë kinezë, për të përfituar nga ritmi i tyre i zhvillimit; të tjerë investojnë miliarda në fabrikat e tyre të baterive, rentabiliteti i të cilave aspak nuk është i garantuar. Ekonomistët përveç kësaj vënë në dukje një dilemë thelbësore: sa më shumë që Evropa mbyllet, aq më të shtrenjta mund të mbeten makinat elektrike, gjë që nga ana e saj mund ta ngadalësojë braktisjen e dëshiruar të motorëve me djegie të brendshme. Nëse tregu evropian do të shënohet nga konkurrenca e ndershme apo nga një spirale barrierash tregtare të ndërsjella, do të varet nga fakti nëse Brukseli dhe Pekini do të gjejnë një kompromis të qëndrueshëm.