Kush do t'i paguajë në të ardhmen pensionet e një kontinenti që plaket?

Evropa, e cila për shekuj konsiderohej motori i zhvillimit global, sot është kontinenti me moshën mesatare më të lartë në botë. Pothuajse në të gjitha shtetet evropiane shkalla e lindshmërisë është dukshëm nën nivelin prej rreth 2,1 fëmijësh për grua, të cilin demografët e konsiderojnë të domosdoshëm për ta mbajtur të qëndrueshëm numrin e popullsisë pa imigrim. Njëkohësisht, jetëgjatësia e pritshme, falë përparimit të mjekësisë dhe kushteve më të mira të jetesës, në pjesën më të madhe të Evropës Perëndimore tashmë kalon 80 vjet. Rezultati është një piramidë demografike që gjithnjë e më shumë i ngjan një urne: numri i pensionistëve rritet vazhdimisht, ndërsa brezat në moshë pune bëhen gjithnjë e më të ngushtë.

Kjo kthesë i godet veçanërisht fort sistemet e pensioneve, të cilat në pjesën më të madhe të Evropës mbështeten në parimin e solidaritetit ndërmjet brezave. Nëse tendencat aktuale vazhdojnë, raporti midis personave në moshë pune dhe atyre mbi 65 vjeç, i cili sot në Bashkimin Evropian është rreth tre me një, deri në fund të shekullit mund të bjerë në më pak se dy me një. Prandaj qeveritë përballen me një zgjedhje të pakëndshme: t'i rrisin kontributet dhe taksat, t'i shkurtojnë pensionet ose ta ngrenë moshën e daljes në pension. Gjermania, për shembull, që në vitin 2007 vendosi ta ngrejë gradualisht kufirin nga 65 në 67 vjet. Megjithatë, pensionet janë vetëm njëra anë e medaljes, sepse një popullsi më e vjetër në mënyrë të pashmangshme ka nevojë edhe për më shumë ilaçe, trajtim spitalor dhe kujdes afatgjatë.

Mungesa e fuqisë punëtore, për të cilën ekonomistët paralajmërojnë prej vitesh, prej kohësh nuk është një parashikim abstrakt, por përditshmëri në shumë degë. Në spitale dhe në shtëpitë e të moshuarve mungojnë infermierë dhe kujdestarë, ndërsa në zonat rurale shumë firma nuk arrijnë t'i plotësojnë vendet e lira të punës. Situata ka gjasa të ashpërsohet edhe më shumë kur në vitet e ardhshme të dalin në pension brezat e shumtë të lindur në vitet gjashtëdhjetë, sepse në vend të tyre në tregun e punës do të hyjnë dukshëm më pak të rinj.

Gjermania, ekonomia e së cilës varet veçanërisht shumë nga industria dhe fuqia punëtore e kualifikuar, prandaj gjithnjë e më sistematikisht po e kërkon ndihmën jashtë vendit. Për rajonin veçanërisht i rëndësishëm është rregulli i ashtuquajtur për Ballkanin Perëndimor, i cili që nga viti 2016 u mundëson qytetarëve nga gjashtë shtete, mes të cilave edhe Maqedonia e Veriut, të punësohen në Gjermani pa kualifikim të njohur zyrtarisht, nëse kanë një ofertë konkrete pune. Kuota vjetore, e cila më parë ishte 25.000 persona, në vitin 2024 u dyfishua në 50.000.

Ajo që nga perspektiva gjermane duket si një zgjidhje pragmatike, nga pikëpamja e vendeve të origjinës shpesh përbën një humbje të rëndë. Regjistrimi i vitit 2021 tregoi se në Maqedoninë e Veriut jetojnë më pak se 1,9 milionë banorë, që është dukshëm më pak se në regjistrimin e mëparshëm të vitit 2002, ndërsa një pjesë e madhe e diferencës i atribuohet emigrimit. Kështu krijohet një rreth vicioz: sa më shumë të rinj largohen, aq më shpejt plaket popullsia që mbetet, dhe me këtë zvogëlohet edhe numri i atyre që do të duhej t'i financonin pensionet e ardhshme.

Përkrahësit e migracionit të punës theksojnë se remitancat nga jashtë u ndihmojnë shumë familjeve dhe se punëtorët që kthehen sjellin me vete njohuri dhe përvojë të re. Kritikët, nga ana tjetër, paralajmërojnë se nga një shkëmbim i tillë në afat të gjatë përfitojnë para së gjithash vendet më të pasura, ndërsa ato më të varfra humbasin pikërisht ata njerëz pa të cilët zhvillimi i tyre vështirë se do të ishte i mundur. Prandaj gjithnjë e më shpesh diskutohet për modele partneriteti, në të cilat vendet pritëse do të merrnin pjesë në kostot e arsimimit në vendet e origjinës, që të mos shterohen burimet njerëzore tashmë të kufizuara. E hapur mbetet pyetja nëse Evropa do të arrijë ta zbusë plakjen e vet, pa e thelluar krizën demografike te fqinjët e saj.