Pesë dekada pas Apollos: gara e re drejt Hënës.

Kur në dhjetor të vitit 1972 ekuipazhi i Apollo 17 u largua nga Hëna, pak veta e merrnin me mend se për më shumë se pesë dekada asnjë njeri nuk do të shkelte më në të. Arsyet nuk ishin vetëm teknike: pas fitores në garën me Bashkimin Sovjetik, vullneti politik në Uashington u shua shpejt, ndërsa buxheti i NASA-s u shkurtua në mënyrë drastike. Sot, përkundrazi, Hëna ndodhet sërish në qendër të vëmendjes, ndërsa për të garojnë jo vetëm agjencitë shtetërore, por edhe kompanitë private.

Në qendër të ambicieve amerikane qëndron programi Artemis, i quajtur sipas motrës binjake të Apollonit. Misioni i parë pa ekuipazh, në të cilin kapsula Orion në vitin 2022 e rrethoi Hënën, konsiderohet i suksesshëm, edhe pse mburoja termike gjatë rikthimit u dëmtua më shumë se sa pritej. Plani parashikon një fluturim me katër astronautë rreth Hënës, dhe më pas edhe një ulje pranë polit jugor. Megjithatë, programi është shtyrë disa herë, ndërsa kostot e tij, të cilat sipas vlerësimeve arrijnë në dhjetëra miliardë dollarë, shkaktojnë rregullisht kritika në Kongres. Kritikët pohojnë se të njëjtat mjete mund të investoheshin më me efikasitet në misione robotike, ndërsa përkrahësit mendojnë se vetëm prania e njerëzve mundëson përparime shkencore dhe teknologjike të vërteta.

Artemis nuk është një ndërmarrje ekskluzivisht amerikane: Agjencia Hapësinore Evropiane ndërton modulin e shërbimit të kapsulës Orion, pa të cilin ekuipazhi nuk do të kishte as shtytje, as energji elektrike, ujë ose oksigjen. Paralelisht me këtë, më shumë se 50 shtete i nënshkruan Marrëveshjet Artemis, të cilat duhet të përcaktojnë rregulla të përbashkëta për eksplorimin paqësor të hapësirës, edhe pse kritikët në to shohin para së gjithash një përpjekje të Uashingtonit për të imponuar standardet e veta.

Njëkohësisht, Kina zbaton programin e saj hënor, i cili vitet e fundit ka arritur një varg suksesesh mbresëlënëse. Në vitin 2019 sonda Chang'e 4 u bë aparati i parë që u ul butë në anën e largët të Hënës, ndërsa në vitin 2024 misioni Chang'e 6 solli nga atje në Tokë mostra shkëmbinjsh. Pekini ka njoftuar se dëshiron që deri në vitin 2030 të dërgojë tajkonautët e vet në Hënë, dhe më vonë, së bashku me Rusinë, të ndërtojë një stacion kërkimor të përhershëm. Prandaj nuk habit që shumë vëzhgues flasin për një garë të re hapësinore, e cila, ndryshe nga ajo e Luftës së Ftohtë, zhvillohet jo vetëm për prestigj, por edhe për qasje në burime.

Pikërisht burimet shpjegojnë edhe pse pothuajse të gjitha misionet e planifikuara janë orientuar drejt polit jugor. Në kraterët e thellë rreth polit, në fundin e të cilëve drita e diellit nuk arrin kurrë, temperaturat bien nën minus 200 gradë Celsius. Shkencëtarët supozojnë se në këto të ashtuquajtura zona në hije të përhershme gjatë miliarda vjetëve është grumbulluar akull, i sjellë me shumë gjasa nga kometat dhe asteroidët. Nëse ky akull ekziston vërtet në sasi të mjaftueshme, prej tij mund të përftohen ujë i pijshëm dhe oksigjen për frymëmarrje, por edhe hidrogjen dhe oksigjen si karburant raketash. Në këtë mënyrë Hëna mund të shndërrohej në një lloj stacioni furnizimi, nga i cili do të përgatiteshin misione më të largëta, gjë që do t'i ulte ndjeshëm kostot, sepse çdo kilogram i lëshuar nga Toka është jashtëzakonisht i shtrenjtë.

Afatgjatë, megjithatë, vështrimet e agjencive hapësinore janë drejtuar drejt Marsit, për eksplorimin e të cilit Hëna duhet të shërbejë si poligon testimi. Atje duhet të testohen sisteme për mbajtjen në jetë, teknologji të reja shtytëse dhe procedura ndërtimi, para se njerëzit të nisen në një udhëtim që do të zgjaste disa muaj në një drejtim. Pyetja kyçe këtu është nëse mbështetja politike dhe financimi do të mbeten të qëndrueshme më gjatë se një cikël zgjedhor, sepse programet e deritanishme shpesh janë ndërprerë ose riformësuar me çdo administratë të re. Ende është e hapur nëse njerëzit do të shkelin në Mars në dekadat e ardhshme, por një gjë është pothuajse e sigurt: rruga deri atje kalon përmes Hënës.