Pse mungesa e ujit është një nga kërcënimet më të mëdha të kohës sonë?

Pamjet e shtretërve të tharë të lumenjve dhe e tokës së çarë, të cilat vitet e fundit vijnë gjithnjë e më shpesh nga Spanja, Portugalia dhe Italia, dëshmojnë për një problem që për një kohë të gjatë konsiderohej shqetësim i kontinenteve të tjera. Në vitin 2022 lumi Po përjetoi thatësirën më të rëndë në shtatëdhjetë vitet e fundit, ndërsa rezervuarët në Gadishullin Iberik në disa momente kishin nivele shqetësuesisht të ulëta. Klimatologët shpjegojnë se temperaturat më të larta jo vetëm që e përshpejtojnë avullimin, por edhe e ndryshojnë shpërndarjen e reshjeve, kështu që pas shirave të rrëmbyeshëm gjithnjë e më shpesh pasojnë periudha të gjata thatësire. Thatësirat, megjithatë, nuk janë një fenomen ekskluzivisht evropian: nga Afrika Lindore dhe Lindja e Mesme deri te pjesë të mëdha të Indisë, miliona njerëz luftojnë me një furnizim me ujë kronikisht të pasigurt.

Konsumatori më i madh i ujit të ëmbël nuk janë familjet, siç shpesh supozohet gabimisht, por bujqësia. Sipas vlerësimeve të Organizatës për Ushqim dhe Bujqësi, ujitjes i takojnë rreth 70 për qind e ujit që njeriu merr nga lumenjtë, liqenet dhe rezervat nëntokësore. Veçanërisht problematike është që kulturat që kërkojnë shumë ujë, si orizi, pambuku apo avokadot, shpesh kultivohen pikërisht në rajone të thata, ku çdo litër është i çmuar. Në Spanjën jugore, për shembull, sipërfaqe të mëdha me sera janë të ujitura me ujë nga puset, një pjesë e madhe e të cilëve, sipas organizatave mjedisore, janë hapur pa leje.

Kur ujërat sipërfaqësore thahen, fermerët u drejtohen ujërave nëntokësore, të cilat, ndryshe nga lumenjtë, mbushen sërish jashtëzakonisht ngadalë, në disa raste gjatë shekujve apo edhe mijëvjeçarëve. Matjet satelitore, të cilat regjistrojnë ndryshimet më të vogla në fushën gravitacionale të Tokës, tregojnë se rezervat nëntokësore po pakësohen në shumë rajone, nga India veriore deri në Kaliforni. Pasojat janë të dukshme edhe me sy të lirë: në Qytetin e Meksikës, i ndërtuar mbi shtratin e një liqeni të dikurshëm, toka në disa vende fundoset më shumë se 20 centimetra në vit.

Duke pasur parasysh këto tendenca, gjithnjë e më shumë shtete mbështeten te shkripëzimi, domethënë te përpunimi i ujit të detit në ujë të pijshëm. Vendet e Gjirit Persik, si Arabia Saudite dhe Emiratet e Bashkuara Arabe, por edhe Izraeli, tashmë sigurojnë një pjesë të konsiderueshme të ujit të tyre të pijshëm në këtë mënyrë. Teknologjia, megjithatë, ka çmimin e saj: impiantet konsumojnë sasi të mëdha energjie, e cila në rajon ende përftohet kryesisht nga lëndët djegëse fosile. Përveç kësaj, gjatë procesit krijohet ujë i kripur shumë i përqendruar, i cili, nëse lëshohet në det pa trajtim të duhur, mund t'i dëmtojë ekosistemet detare.

Mungesa e ujit është edhe çështje gjeopolitike, sidomos atje ku disa shtete ndajnë të njëjtin pellg lumor. Shembulli më i njohur është Nili: Etiopia ndërtoi në Nilin e Kaltër një hidrocentral gjigant, ndërsa Egjipti, i cili varet pothuajse tërësisht nga ky lumë, ka frikë se do të marrë gjithnjë e më pak ujë. Tensione të ngjashme ekzistojnë rreth Tigrit dhe Eufratit, ujërat e të cilëve i ndajnë Turqia, Siria dhe Iraku, si dhe rreth Indit midis Indisë dhe Pakistanit. Edhe pse luftërat e hapura për ujë deri tani kanë qenë të rralla, ekspertët mendojnë se ndryshimet klimatike mund t'i ashpërsojnë mosmarrëveshjet e tilla, nëse nuk forcohet bashkëpunimi ndërkombëtar.

Megjithatë, përgjegjësia nuk bie vetëm mbi qeveritë dhe konsumatorët e mëdhenj. Një familje që rregullisht bën dush të shkurtër në vend që të lahet në vaskë, i riparon rubinetat që pikojnë dhe e ndez lavatriçen vetëm kur është plot, mund të kursejë qindra litra në javë. Ndikim edhe më të madh ka i ashtuquajturi ujë virtual, domethënë sasia e ujit që përfshihet në prodhimin e ushqimit dhe të veshjeve. Për një kilogram mish viçi, për shembull, janë të nevojshme disa mijëra litra ujë, që është shumëfish më tepër se sa për të njëjtën sasi drithërash. Prandaj konsumi më i moderuar i mishit dhe më pak ushqim i hedhur janë ndër mënyrat më efektive me të cilat individi mund ta ulë gjurmën e vet ujore.