Континент под притисок на жештините: зошто Европа се загрева побрзо од остатокот од светот?

Она што уште пред неколку децении важеше за исклучок, денес сѐ повеќе се претвора во правило; летата во Европа не само што стануваат потопли, туку се и подолги, посушни и поопасни. Според европската служба Коперникус, која го следи климатот, Европа е континентот што најбрзо се загрева, при што температурите таму растат приближно двојно побрзо од глобалниот просек. Особено погоден е Медитеранот, каде што термометрите во многу градови сѐ почесто покажуваат над 40 степени, а таканаречените тропски ноќи, во кои температурата не паѓа под 20 степени, одамна станаа секојдневие. Она што статистиката го опишува апстрактно, милиони луѓе го чувствуваат секое лето на сопствената кожа.

Долготрајната топлина, во комбинација со сѐ поизразените суши, создава речиси идеални услови за шумски пожари, кои во Грција, Шпанија, Португалија и Италија секое лето уништуваат огромни површини. Пожарот што во 2023 година беснееше во регионот на Еврос, на североистокот на Грција, се смета за најголемиот шумски пожар што досега е забележан во Европската унија. Пожарите не уништуваат само екосистеми што се формирале со векови, туку ги загрозуваат и населбите, инфраструктурата и животите на луѓето, а трошоците за гаснење и обнова растат од година во година. Не помалку сериозни се последиците од сушата за земјоделството; кога реколтите пропаѓаат, не страдаат само земјоделците, туку и потрошувачите, бидејќи цените на храната растат. Во некои региони на Шпанија и Италија, властите во последните години дури мораа да го ограничат снабдувањето со вода.

Топлотните бранови претставуваат сериозен ризик и за јавното здравје, особено за постарите лица, малите деца и хронично болните, чиј организам потешко ја регулира телесната температура. Кога ни ноќе не се разладува, телото не се опоравува, што дополнително ги оптоварува срцето и крвотокот. Според проценките на истражувачите, само во летото 2022 година во Европа поради топлината починале над 60.000 луѓе, што покажува дека многу земји сѐ уште не се доволно подготвени. По катастрофалниот топлотен бран во 2003 година, во кој починаа илјадници луѓе, Франција воведе национален систем за рано предупредување, кој денес им служи како модел и на други земји.

Во градовите проблемот дополнително се заострува поради таканаречениот ефект на топлински остров, бидејќи асфалтот и бетонот преку денот ја апсорбираат топлината и ја ослободуваат дури ноќе. Затоа градовите низ цела Европа експериментираат со различни мерки на прилагодување, од садење дрвја и создавање нови паркови до бели покриви, кои ја рефлектираат сончевата светлина. Во Барселона, на пример, училиштата, библиотеките и другите јавни згради за време на топлотните бранови се претвораат во климатски засолништа, во кои луѓето можат да се засолнат од жегата. Критичарите сепак предупредуваат дека ваквите мерки, колку и да се корисни, ги ублажуваат само симптомите, а не ја отстрануваат причината за проблемот.

Во научната заедница речиси и да нема сомнение дека главната причина за овој тренд се климатските промени предизвикани од човекот. Со согорувањето на јаглен, нафта и гас во атмосферата се ослободуваат огромни количини стакленички гасови, кои ја задржуваат топлината и така ја зголемуваат веројатноста за екстремни временски настани. Климатските модели покажуваат дека летата како оние од последните години, доколку емисиите не се намалат драстично, би можеле да станат норма уште до средината на векот. Токму затоа научниците нагласуваат дека прилагодувањето, иако неопходно, не може да ја замени заштитата на климата, туку мора да оди рака под рака со неа. Европската унија си постави за цел да стане климатски неутрална до 2050 година, но дали ова амбициозно ветување ќе биде исполнето, ќе зависи пред сѐ од тоа колку доследно државите членки ќе ги спроведуваат договорените мерки.