Një kontinent nën presionin e vapës: pse Evropa ngrohet më shpejt se pjesa tjetër e botës?

Ajo që vetëm disa dekada më parë konsiderohej përjashtim, sot gjithnjë e më shumë po shndërrohet në rregull; verat në Evropë jo vetëm që po bëhen më të nxehta, por janë edhe më të gjata, më të thata dhe më të rrezikshme. Sipas shërbimit evropian Copernicus, i cili monitoron klimën, Evropa është kontinenti që po ngrohet më shpejt, ndërsa temperaturat atje rriten afërsisht dy herë më shpejt se mesatarja globale. Veçanërisht i prekur është Mesdheu, ku termometrat në shumë qytete gjithnjë e më shpesh tregojnë mbi 40 gradë, ndërsa të ashtuquajturat net tropikale, në të cilat temperatura nuk bie nën 20 gradë, prej kohësh janë bërë përditshmëri. Atë që statistika e përshkruan në mënyrë abstrakte, miliona njerëz e ndiejnë çdo verë në lëkurën e tyre.

Vapa e zgjatur, e kombinuar me thatësira gjithnjë e më të theksuara, krijon kushte pothuajse ideale për zjarre pyjore, të cilat çdo verë shkatërrojnë sipërfaqe të mëdha në Greqi, Spanjë, Portugali dhe Itali. Zjarri që shpërtheu në vitin 2023 në rajonin e Evrosit, në verilindje të Greqisë, konsiderohet zjarri pyjor më i madh që është regjistruar ndonjëherë në Bashkimin Evropian. Zjarret nuk shkatërrojnë vetëm ekosisteme që janë formuar me shekuj, por i kërcënojnë edhe vendbanimet, infrastrukturën dhe jetët e njerëzve, ndërsa kostot për shuarje dhe rindërtim rriten nga viti në vit. Jo më pak serioze janë pasojat e thatësirës për bujqësinë; kur të korrat shkatërrohen, nuk vuajnë vetëm fermerët, por edhe konsumatorët, sepse çmimet e ushqimeve rriten. Në disa rajone të Spanjës dhe Italisë, autoritetet në vitet e fundit madje u detyruan të kufizojnë furnizimin me ujë.

Valët e të nxehtit përbëjnë rrezik serioz edhe për shëndetin publik, sidomos për të moshuarit, fëmijët e vegjël dhe të sëmurët kronikë, organizmi i të cilëve më me vështirësi e rregullon temperaturën e trupit. Kur nuk freskohet as natën, trupi nuk rikuperohet, gjë që i ngarkon shtesë zemrën dhe qarkullimin e gjakut. Sipas vlerësimeve të studiuesve, vetëm në verën e vitit 2022 në Evropë për shkak të vapës vdiqën mbi 60.000 njerëz, gjë që tregon se shumë vende ende nuk janë mjaftueshëm të përgatitura. Pas valës katastrofike të të nxehtit të vitit 2003, në të cilën vdiqën mijëra njerëz, Franca krijoi një sistem kombëtar paralajmërimi të hershëm, i cili sot u shërben si model edhe vendeve të tjera.

Në qytete problemi bëhet edhe më i rëndë për shkak të efektit të ashtuquajtur të ishullit urban të nxehtësisë, sepse asfalti dhe betoni gjatë ditës e thithin nxehtësinë dhe e lëshojnë vetëm natën. Prandaj qytetet anembanë Evropës eksperimentojnë me masa të ndryshme përshtatjeje, nga mbjellja e pemëve dhe krijimi i parqeve të reja deri te çatitë e bardha, të cilat e reflektojnë dritën e diellit. Në Barcelonë, për shembull, shkollat, bibliotekat dhe ndërtesat e tjera publike gjatë valëve të të nxehtit kthehen përkohësisht në strehime klimatike, ku njerëzit mund të strehohen nga vapa. Kritikët megjithatë paralajmërojnë se masat e tilla, sado të dobishme që të jenë, vetëm i lehtësojnë simptomat, e nuk e heqin shkakun e problemit.

Në komunitetin shkencor pothuajse nuk ka dyshim se shkaku kryesor i kësaj tendence janë ndryshimet klimatike të shkaktuara nga njeriu. Me djegien e qymyrit, naftës dhe gazit në atmosferë po lëshohen sasi të mëdha gazesh serrë, të cilat e mbajnë nxehtësinë dhe kështu e rrisin gjasën për ngjarje ekstreme të motit. Modelet klimatike tregojnë se verat si ato të viteve të fundit, nëse emetimet nuk ulen në mënyrë drastike, mund të bëhen normë që në mesin e shekullit. Pikërisht për këtë arsye studiuesit theksojnë se përshtatja, edhe pse e domosdoshme, nuk mund ta zëvendësojë mbrojtjen e klimës, por duhet të shkojë krah për krah me të. Bashkimi Evropian i ka vënë vetes si qëllim të bëhet klimatikisht neutral deri në vitin 2050, por nëse ky premtim ambicioz do të përmbushet, do të varet para së gjithash nga sa me konsekuencë shtetet anëtare do t'i zbatojnë masat e dakordësuara.